ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਵਧਣਾ (ਹਾਇਪਰ-ਯੂਰੇਸੀਮੀਆਂ) ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਿਕ ਏਸਡ ਵਧਣ (ਗਾਊਟ) ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਇਹ ਵਾਧਾ, ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਰਿਸਕ ਫੈਕਟਰਜ਼, ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਣਹੋਇਆ ਹੈ । ‘ਗਾਊਟ’ ਸ਼ਬਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1200 ਏ.ਡੀ. ਵਿਚ ਰੈਂਡੋਲਫਸ ਨੇ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ‘ਇਕ ਤੁਬਕਾ’ ।
ਸੰਨ 1683 ਵਿਚ ਡਾ. ਥਾਮਸ ਸਿਡਨਹੈਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਦ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਊਟ ਦੇ 75ં ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠਾ ਹੀ ਬਲੀ ਦਾ ਬੱਕਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਜ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੁੱਤਾ, ਦੋ-ਢਾਈ ਵਜੇ, ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਜਾਂ ਅੱਡੀ ਵਿਚ ਐਸੀ ਪੀੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਕਿ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਹੋ ਗਈ । ਦਰਦ ਇਦਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ । ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਥੌੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵੀ ਲਗਦਾਹੈ ਤੇ ਪੱਖੇ ਦੀ ਹਵਾ ਵੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੈਰ ਨੂੰ ਚਾਦਰ / ਖੇਸ ਨਾਲ ਕੱਜਣ ਵੇਲੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਛੋਹ ਵੀ ਪੀੜ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ । ਰਾਤ ਬੜੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ ।

ਗਾਊਟ, ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਇਕ ਐਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਥਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਦਰਦ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਲਾਲਗੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਾਕੀ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦ ਇਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਰਦ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਜੇ ਹੋਰੇ ਜੋੜ ਵਿਚ ਛੁਰੀਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ । ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਪੱਖੇ ਦੀ ਹਵਾ ਵੀ, ਲਗਦੀ ਹੈ । ਪੈਰ ‘ਤੇ ਭਾਰ ਪਾਉੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡੋ, ਇਸ ਦਰਦ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਇੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰ ਉਤੇ ਕੋਈ ਕਪੜਾ (ਜਿਵੇਂ ਚਾਦਰ, ਖੇਸ, ਜਾਂ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪਜਾਮਾ/ਪੈਂਟ ਆਦਿ ਦਾ ਪੌਂਚਾ ਵੀ) ਲਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਾਨ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕਈ ਰੋਗੀ, ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ (ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਵਾਲੀਆਂ) ਜਾਂ ਯੈਰੇਟ-ਨੈਫਰੋਪੈਥੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੋਗ(ਗਾਊਟ) ਖੂਨ ਵਿਚ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ, ਜੋੜਾਂ ਤੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪੱਿਠਆਂ ਵਿਚ ਕਿਣਕਿਆਂ (ਕ੍ਰਿਸਟਲਜ਼) ਵਾਂਗ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ “ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰੋਗ” (ਡਿਸਈਜ਼ ਆਫ ਕਿੰਗਜ਼) ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ “ਪੀਣ ਖਾਣ” ਵਾਲੇ ਰਾਇਲ ਸਟਾਇਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਭਾਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਹਿਤ ‘ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਿਆਂ ਤੇ ਨਿਜੀ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਗਾਊਟ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬੜੇ ਜ਼ਹੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:ਕਈ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਅ ਰਾਇਟਰ ਤੇ ਮਹਾਨਕਵੀ ਸੈਕਸਪੀਅਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਟਾਪੂ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਖੋਜਣ ਵਾਲਾ ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ, ‘ਲਾਅਜ਼ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ/ਇਨਰਸ਼ੀਆ’ ਤੇ ਗੁਰੂਤਾ (ਗਰੈਵਿਟੀ) ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨਿਊਟਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੈਨਰੀ ਅਠਵਾਂ ।
ਸੰਨ 1848 ਵਿਚ, ਡਾ. ਐਲਫ੍ਰਡ ਬੇਰਿੰਗ ਗਰੋਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਜਮਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਗਾਊਟ ਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਤੇ ਐਂਟੋਨੀ ਵੇਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਨ 1679 ਵਿਚ ਖੁਰਦਬੀਨ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਦਰਸਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਜਾਂ ਡਾਇਗਨੋਸਿਸ, ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਖੂਨ ਵਿਚ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਪੱਧਰ, ਤੇ ਉਸ ਜੋੜ ਦਾ ਐਕਸਰੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਰਲ ਦੇ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦੇ ‘ਕਿਣਕੇ’ ਦੇਖਣ ਨਾਲਬਣਦਾ ਹੈ । ਨਸੇਡ (ਨਾਨ ਸਟੀਰਾਇਡਲ ਐਂਟੀ ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਡਰੱਗਸ), ਕੌਲਚੀਸੀਨ ਆਦਿ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਫੀ ਹਦ ਤੱਕ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੀੜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਲੈਵਲ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜੀਵਨ-ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ (ਐਲੋਪਿਊਰੀਨੋਲ) ਲੈਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਲੈਵਲ ਕੰਟਰੋਲ ‘ਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਹਾਇਪਰ ਯੂਰਿਸੀਮੀਆਂ: ਖੂਨ ਵਿਚ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਹਾਇਪਰ ਯੂਰਿਸੀਮੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿੱਦਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਗਰ ਦੇ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਹਾਇਪਰ ਗਲਾਇਸੀਮੀਆਂ)। ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦਾ ਨਾਰਮਲ ਲੈਵਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਪੱਧਰ,ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ 6.8 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ 6 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਣ ਹਨ: ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਣ, ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ, ਮੋਟਾਪਾ, ਗੁਰਦਾ ਰੋਗ ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਦੀ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਸਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਰੀਨਲ ਇਨਸਫੀਸ਼ੈਂਸੀ), ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸੇਵਨ (ਸਭ ਤੋਂਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਣ ਕਾਰਣ ਹੈ)। ਭੋਜਨ ਵਿਚ ‘ਪਿਊਰੀਨਜ਼’ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣਾ ਹਾਇਪਰ ਯੂਰਿਸੀਮੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਪਿਊਰੀਨਜ਼ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਹਨ: ਮਾਂਹ, ਰਾਜ-ਮਾਂਹ ਤੇ ਛਿੱਲੜ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਲਾਂ, ਪਾਲਕ, ਟਮਾਟਰ, ਰੈਡ-ਮੀਟ (ਮਟਨ)ਸ਼ਰਾਬ, ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ (ਜਿਵੇਂ ਪਨੀਰ) ਆਦਿ । ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਰੈਡ ਮੀਟ ਵਗੈਰਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ / ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਨਿਜੀ ਤਜਰਬੇ ਅਨੁਸਾਰਬਰਸਾਤਾਂ ਜਾਂ ਸਲਾਭੇ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਇਸ (ਗਾਊਟ) ਦੇ ਦੌਰੇ ਵਧੇਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ । ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਊਰੀਨਜ਼ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗਾਊਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਹਾਇਪਰ-ਯੂਰੀਸੀਮੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਈ ਵਾਰ ‘ਟਿਪੀਕਲ ਗਾਊਟ’ ਦੀ ਦਰਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਂਜ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪਰ ਗੁਰਦੇ ਵਿਚ ਪਥਰੀਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ । ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨਜ਼: ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਜਿਵੇਂ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ, ਈ.ਐਸ ਆਰ; ਟੀ.ਐਲ.ਸੀ.; ਡੀ. ਐਲ. ਸੀ,; ਯੂਰਿਕ-ਏਸਿਡ ਲੈਵਲ, ਤੇ ਗੁਰਦੇ ਚੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਟੈਸਟ – ਬਲੱਡ ਯੂਰੀਆ, ਕ੍ਰੀਐਟੀਨੀਨ ।
ਇਲਾਜ:ਮੁਕੰਮਲ ਮੁਆਇਨੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਦ ਐਲੋਪਿਊਰੀਨੋਲ / ਜ਼ਾਇਲੋਰਿਕ / ਫੈਬੂਸਟੈਟ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂਹਨ ਜੋ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਰੋਗ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ (ਪੈਰ ਦਾ) ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ,ਓਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕੱਟਣਾ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ: ਵਰਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ੀਲ ਰੱਖੋ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਵਰਜਿਤ ਆਹਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਰੱਖੋ । ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਸੁਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੈਲਫ ਮੈਡੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ । ਅਗਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾ੍ਹਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਤੇ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਓ ।

ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ MD; balmanjit1953@yahoo.co.in, 9872843491
ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ ਪੈਥਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ
ਰਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ