ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਹੋਣ ਵੱਖ ਵੱਖ

Ripudaman Singh 171121 educationnnn

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਹੜ ਆਇਆ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਉੱਚ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਲੱਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਤੋਂ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਹਿਸਾਸ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਮੰਗ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਢਲੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੜਾਓ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਢਲੀ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ, ਨਵੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਨਵਾਂ ਮਾਹੌਲ, ਨਵੇਂ ਸਿਖਿਅਕ, ਨਵੇਂ ਸਾਥੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਹਿਸਾਸ, ਨਵਾ ਫ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਨਵੀ ਉਮੰਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲੇਕਿਨ ਲਾਭ ਨੀਤੀ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਲੇ ਹੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੂਨਿਅਰ, ਮਿਡਲ, ਸੀਨੀਅਰ ਵਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਵਾਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸਕੂਲ, ਉਹੀ ਮਾਹੌਲ, ਉਹੀ ਸਿਖਿਅਕ, ਉਹੀ ਸਾਥੀ, ਉਹੀ ਨਿਯਮ, ਉਹੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ। ਇੱਕ ਹੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿਣਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਰਿਣਾਤਮਕ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਡੀ ਸੁਣਦਾ ਕੋਣ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਬੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲਾਚਾਰੀ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪਰਿਸਰ ਜਾਂ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਜਰੁਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸੀ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਆਦਿ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਲੁਮ ਹੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਰਿਸਰ ਜੇਕਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਵਣ ਤਾਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਸੰਭਵ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਜੇਕਰ ਜਮਾਤ ਪੰਜ ਤੱਕ ਮੁਢਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਜਮਾਤ ਛੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਤੱਕ ਜੇਕਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੱਚਾ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸੀਨੀਆਰਿਟੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੂਨੀਅਰ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚੋ ਵੀ ਗੁਜਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੜਾਓ ਉੱਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਜੂਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਵ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਸੱਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਛਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ ਬੋਧ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੌਕੇ ਨਹੀ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਜੂਨੀਅਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਲਈ ਲੰਮਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੱਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਘਰ ਕਰ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ ਬੋਧ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕੋ ਹੀ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸਰੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਉਮਰ, ਸ਼ਰੀਰਿਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਫ਼ਿਕਰ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਲ ਕੁਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁਚਿਤ ਖੇਲ ਪਰਿਸਰ ਹੋਣਾ ਜਰੁਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੱਕ ਮੁਢਲੀ, ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਉੱਚ, ਤਿੰਨ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਲ ਪਰਿਸਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਜਰੁਰੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਕਿ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰਿਕ ਰੁਪ ਤੋਂ ਕਮਜੋਰ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਨਾ ਸਕੇ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿੇ ਪਿਛੇ ਜਹੇ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਂਵ ਰੇਯਾਨ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦੁਸਰੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਰੋਪੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 12ਵੀਂ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਪੜਣਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਿਉਮਨ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੀਨੀਅਰ ਬੱਚਾ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ, ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਸਿਨਿਅਰ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਬਣਦੀ। ਇੱਕ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਅੰਤਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਮਲੇ ਕਰ ਸਕਣ।

ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ, ਮਿਡਲ, ਅਤੇ ਸਿਨਿਅਰ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਡਾ: ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ
+91 9815200134

Install Punjabi Akhbar App

Install
×