14 hours ago
ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ?
16 hours ago
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਟੇਟ ਮੈਸਾਚੂਸਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੌਲੀਓਕ ਵਿਚ ਵੀ 84 ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ 
18 hours ago
ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਫੋਕ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ
2 days ago
ਕੈਪੀਟਲ ਹਿਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ. ਸੀ. ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸੈਨੇਟਰ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਅਤੇ ਅੰਬੈਸਡਰ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਮਨਾਈ
2 days ago
ਸਰਕਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਮੀਡੀਆਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਗੈਰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ‘ਚ ਲੱਗੀ: ਡਾ. ਗਰਗ
2 days ago
ਕੌਮੀ ਜੰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ-ਮਰਾਠਾ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ – ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
2 days ago
ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੇਸ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ
3 days ago
ePaper November 2018
3 days ago
ਲਾਲਚ ਬੁਰੀ ਬਲਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਕਸ ਅੰਦਰ ਹੁਣ ਆਪ ਅੰਦਰ
3 days ago
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਫਜ਼ਲ ਸਾਹਿਰ ਰੂ ਬ ਰੂ

pind pic

ਪਿੰਡੋਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਤੁਰਦਾ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਕਿੱਧਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਕਿੱਧਰ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਪਤੇ-ਟਿਕਾਣੇ ਮਿਥੇ ਜਾਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੁਸਮੁਸੀ ਆਥਣੇ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਘੁੱਪ-ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮੁੜਦਾ ਸਾਂ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ, ਪਿੰਡ ਆਣ ਕੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਹੋਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾਂ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦਾਦੀ ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਥਣੇ ਦਰਵਾਜੇ ਮੂਹਰੇ ਖਲੋਤੀ ਉਹ ਮੇਰਾ ਰਾਹ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਘੁੱਟ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ, “ਆ ਗਿਆ ਮੇਰਾ ਸਿਉਨਾ, ਕਦੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾਂਨੀ ਐ, ਮਖਾਂ ਅਖਰੀਲੀ ਬੱਸ ‘ਤੇ ਆਊ ਮੇਰਾ ਚੰਨ, ਜਦ ਬਸ ਦੀ ਪਾਂ-ਪਾਂ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਮੈਂ।” ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਤੁਰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਦਸਦੀ ਆਉਂਦੀ।

ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ,ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰੀ ਬੋਲੀ,ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪਾਤਰ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਲੇਟ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੇ ਗਏ ਹਨ,ਰੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਚਹਿਕਦੇ ਪੰਛੀ,ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਖੇਡਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਾਕਾਂ,ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਿਹਰ,ਪਹੁ-ਫੁੱਟਾਲਾ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਕੱਚੇ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਬਾਂ-ਬਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ,ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੋਕਰੇ, ਤੰਦੂਰ-ਤਵੀ ਉੱਤੇ ਪੱਕਦੇ ਫੁਲਕਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਤੇ ਦਾਲਾਂ, ਸਾਗ ਤੇ ਹੋਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਦੇ ਮਨਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕਾੜਨੀ ਹੇਠਾਂ ਮੱਠੇ-ਮੱਠੇ ਮਘਦੇ ਗੋਹੇ ਤੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਮਲਾਈ ਲਾਹ ਕੇ ਠੰਢੀ ਰੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ। ਦਾਦੀ, ਮਾਂ ਤੇ ਭੂਆ ਦੁਪਹਿਰੇ ਸੇਵੀਆਂ ਵੱਟਦੀਆਂ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰੀਆਂ ਤੇ ਖੇਸ ਬੁਣਦੀ ਮੈਂ ਕਈ ਸਾਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਬੜੀ ਵਾਰ ਕਦੇ ਤਾਏ ਰਾਮ ਨਾਲ ਖੇਤੋਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਰੇਤਲੀ ਪਹੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੋਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ। ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਗਿਣੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਬਾਤਾਂ । ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾਂ ਕੋਈ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹਾ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਸੁਣਾਉਂਦੀ , ਵਿਆਹਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਚੋਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ, ਮਰਗ ਵਾਲੇ ਘਰੋਂ ਵੈਣਾਂ ਦੀਆਂ  ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਬੌਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਕਾਲੇ ਤਵਿਆਂ ਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਪੀਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਗਾਣਿਆਂ-ਦੋਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਝੜੀ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ।

ਕੁੜੀਆਂ ਗੁਡੀਆਂ ਫੂਕਦੀਆਂ। ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਹਿਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਸੁੱਕਾ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਦਾਦੇ ਹੁਰੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿਆਣੇ ਰੋਟੀਆਂ ਇੱਕਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ, ਮੀਂਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਬਹੁੜਦਾ । ਬਾਬੇ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੇਲੇ ‘ਤੇ ਮੁੱਦਕੀ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੈਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਬੋਲ। ਖਾਨਗਾਹ ਉੱਤੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਮੌਕੇ ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ ਤੇ ਪਤਾਸੇ ਵੰਡਣੇ ਜ਼ਿੱਦ-ਜ਼ਿੱਦ ਕੇ ਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ । ਬੌਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦਾ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ, ਬੌਰੀਏ ਪਾਥੀਆਂ ਦੇ ਧੂਣੇ ਧੁਖਾਉਂਦੇ , ਸੰਗਲ ਤੇ ਸਰੀਏ ਤੱਤੇ ਕਰ ਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਿਆਂ ਤੇ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਪਿੰਡੇ ਸਾੜਦੇ ਤੇ ਨਾਲ ਗੁੱਗੇ ਦੇ ਮਹਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੇ। ਮਿੱਠੇ ਰੋਟ ਪਕਾ ਕੇ ਵੰਡਦੇ। ਆਥਣੇ ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ ਚੜ੍ਹਨੀ ਤਾਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ, “ਰੱਬਾ ਖੈਰ-ਸੁਖ ਹੋਵੇ , ਅਜ ਕਿਸੇ ਗੱਭਰੂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਐ । ”  ਕੋਈ ਬੁੱਢਾ-ਠੇਰਾ ਵੀ ਮਰਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਮਸੋਸਿਆ ਜਾਣਾ। ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣੀ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਸੋਗ ਨਾ ਲੱਥਣਾ। ਸੱਥਰ ਵਿਛੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਹਉਕੇ, ਵੈਣ ਤੇ ਵਰਲਾਪ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕਸੁਰ ਏਕਾ। ਇਹੋ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ)